عبدالواحد خرم
بنیاد مولانا جلال الدین محمد بلخی
در نشست ماهانه فرهنگی و ادبی بنیاد مولانا جلال الدین محمد بلخی مقیم لندن که هفته اول هر ماه در روز های پنجشنبه بطور منظم دایر می گردد و در آن قصه های از مولانا و معرفی دو یا سه تن از شخصیت ها بزرگ فرهنگی ، مخترعان و نوابغ گذشته جهانی و منطقوی اکثرا از حوزه تمدن خراسان را به معرفی می گیریم و چند تنی پیرامون آن شخصیت ها تحقیقات انجام داده در مورد صحبت می دارند
از انجاییکه من با شهکاریها ابوریحان بیرونی نسبت وظیفه نظامی ایکه در فرقه ۱۴ پیاده غزنی در حاکمیت داکتر نجیب الله داشتم و آگاهی از کشف قبر این شخصیت بزرگ را در سال ۱۳۵۲ هجری شمسی می دانستم و از اینکه در دو کیلومتری قرار گاه فرقه مان موقعیت داشت در این خصوص خدمت حضار معلومات زیرین را ارایه کردم :
ابو ریحانبیرونی دانشمند ومخترع بزرگ تاریخ
________________________
ابوریحان بیرونی عالم و نابغهای بیهمتا در علوم ریاضیات گیاهشناسی، نجوم، ادبیات، جغرافیا، تاریخ، فلزشناسی و زبان به شمار میرود. آثار زیادی از این دانشمند فرهیخته بزرگ برجای مانده است
و بسیاری از دانشگاهها و تالار کتابخانهها، به اسم او نامگذاری شدهاند. دانشمندی با این درجه علمی، نیازمند آرامگاهی است که جایگاه واقعی او را به جهانیان نشان بدهد.
با وجود اینکه تلاشهایی برای بازسازی آرامگاه ابوریحان بیرونی شد، هنوز اقدامات عملی لازم در این زمینه صورت نگرفته است.)
ابو ریحان بیرونی دانشمند بزرگ خراسان کهن( افغانستان کنونی) در زمینه های مختلف مانند جغرافیا، زمین شناسی، مردم شناسی، ریاضیات، اختر شناسی، فیزیک و ... است
ابو ریحان بیرونی را نه تنها می توان دانشمند عصر خود نامید بلکه او بزرگ ترین دانشمندان ایرانی در همه اعصار و پدر علم انسان شناسی و هندشناسی است.
بوریحان محمد بن احمد بیرونی در تاریخ سال ۳۵۱ خورشیدی در شهر کاث یکی از شهرهای ولایت خوارزم به دنیا آمد. پدر ابوریحان، ابوجعفر احمد بن علی اندیجانی، اخترشناس دربار خوارزمشاه ومادر او ماما بود
به دلیل حسادت و بدگویی پدر ابوریحان را از دربار اخراج کردند به همین خاطر او در یک روستا در اطراف خوارزم ساکن گردید و چون برای مردم روستا بیگانه بودند،آن ها را بیرونی می نامیدند
. ابوریحان بیرونی از همان کودکی علاقه زیادی به کسب دانش داشت و از همان زمان شروع به یاد گیری علوم مختلف کرد. او در دوران کودکی پدرش را از دست داد و با مادرش تنها زندگی می کرد
ابوریحان پس از آشنایی با امیرنصر منصور بن علی بن عراق ریاضیدان و ستاره شناس مشهور آن زمان وارد دربار خوارزمشاه شد و به مدرسه سلطانی خوارزم رفت و به فراگیری علوم مختلف مشغول شد.
ابوریحان در سن ۱۷ سالگی شروع به فعالیت در اخترشناسی نمود. او با استفاده از حلقه ای درجه دار (حلقه ی شاهیه) ارتفاع نصف النهاری خورشید در کاث را به دست آورد و موفق شد انقلاب تابستانی را در یک روستا در نزدیکی کاث رصد نماید
. ابوریحان قبل از سن ۲۲ سالگی تحقیق و نگارش کتابی با نام نقشه کشی را آغاز کرد و به بررسی نقشه های جغرافیایی و ترسیم نیم کره زمین پرداخت
ابوریحان در سال۳۸۷ قمری، خورشید گرفتگی را رصد نمود. در زمینه اختر شناسی ابوالوفای بوزجانی نیز با ابو ریحان بیرونی همکاری نمود و او خورشید گرفتگی را به صورت همزمان با
ابو ریحان از شهر بغداد رصد کرد و ابوریحان از روی مشاهده اختلاف زمانی، اختلاف جغرافیایی آن دو شهر را به دست آورد
. ابوریحان بیرونی برای فراگیری و تحقیق علوم مختلف در بیست و پنج سالگی درشهرمختلف خراسان سفر کرد . رفتن ابوریحان به خوارزم مصادف با روی کار آمدن ابوالعباس مامون بود
. ابوریحان بیرونی در دربار آل مامون ارج و قرب زیادی داشت و هفت سال مشاور ابوالعباس مامون بود و آن قدر معتمد او شده بود که امیر وی را به سفرهای سیاسی می فرستاد
اما او علاقه زیادی به سیاست نداشت. بعد از حمله محمود غزنوی به خوارزم ، محمود غزنوی ازخوارزم خواست که دانشمندان را به دربار غزنه بفرستد. ابن سینا و جرجانی، دانشمندان
هم عصر ابوریحان، به گرگان رفتند اما ابوریحان بیرونی طبق گفته برخی منابع تاریخی بعد از فتح خوارزم توسط غزنویان، به غزنه برده شد. زندگی ابوریحان بیرونی با حکومت سامانیان،
غزنویان و صفاریان همزمان بود.
ابوریحان در دوره شاهی سلطان محمود، مسعود، مودود و حتی عبدالرشید زیست. علت درگذشت ابوریحان بیرونی کهولت سن بوده است؛ ابوریحان بیرونی در هنگام مرگ بیشتر از ۸۰ سال عمر داشت.
ابوریحان بیرونی در تاریخ ۴۲۷ خورشیدی برابر با ۱۳ دسامبر ۱۰۴۸ میلادی و ۲۷ جمادی الثانی ۴۴۰ قمری در غزنه در اوان انقلاب سلجوقیان و پادشاهی مسعود بن محمود غزنوی درگذشت
. مقبره ابوریحان بیرونی درمنطقه موسوم به باغ بهلول در جنوب شرقی شهر غزنی واقع شده است. مقبره ابوریحان بیرونی ترکیب از معماری عصر غزنوی با شاخصه هایی از طرح های اسلامی است که به صورت
یک ستاره هشت ضلعی طراحی شده است. اغلب آثار ابوریحان بیرونی از بین رفته و تنها کمتر از یک پنجم از آن ها باقی مانده است
ابو ریحان در زمان حضور خود در شهر جرجان کتاب آثارالباقیه را در سن ۲۸ سالگی نوشتپس از ورود
ابوریحان بیرونی به غزنه او باقی عمر خود را در دربار غزنه زیست؛ اما نتوانست با سلطان محمود ارتباط نزدیکی برقرار نکرد
. او به اسارت خود در دربار غزنوی در مقدمه کتاب «تحدید نهایات الاماکن» اشاره کرده است. ابوریحان در لشکرکشی سلطان محمود به هند، راهی هند شد و
به فرهنگ این کشور علاقه مند شد و سانسکریت و علوم هندی را در هند آموخت و آثار هندوان را به طور مستقیم مطالعه نمود و
پس از هفت سال تحقیق، کتاب «تهدید النهایات الاماکن» را که در آن نوشته چگونه در هند با استفاده از اسطرلاب به اندازه گیری قطر زمین پرداخته است را به پایان رساند
. سن بالای ابوریحان و نابینایی وی در پایان عمر سبب شد او برای نوشتن از دستیار استفاده کند
. ابوریحان بیرونی بیش از ۱۵۳ اثر گردآوری نمود اما متاسفانه تنها ۳۵ اثر از ابوریحان بیرونی به جا مانده است طرح مقبره ابوریحان بیرونی با ترکیبی از
معماری عصر غزنوی و شاخصههایی از طرحهای اسلامی بهصورت یک ستاره هشتضلعی کشیده شد
. در این طرح از شاخصههای معماری منار سلطان مسعود غزنوی و بهرام شاه و آثار علمی ابوریحان بیرونی الهام گرفته شده بود
قرار بود این پروژه تا سال ۲۰۱۳ تکمیل شود. برنامه چنین بود که در آن سال، غزنه بهعنوان مرکز تمدن کشورهای اسلامی معرفی شود؛ اما این اتفاق رخ نداد و بنای طرح مقبره از آن زمان تا به امروز عملی نشد.
در حال حاضر قبر از خاک بلند با سمنت و سنگ ساخته شده است اما طوری لازم بازسازی نشده است .