'
تلفات ناشی از حملات تروریستی در پاکستان
گزارش امنیتی سالانه 2025 پاکستان
منبع:مرکز پژوهشها و مطالعات امنیتی اسلامآباد(CRSS)
سال ۲۰۲۵ مرگبارترین سال پاکستان در یک دهۀ اخیر بود، بهنحوی که تعداد ۳۴۱۷ کشتۀ مرتبط با خشونتها در این سال، بالاترین رقم ثبت شده از سال ۲۰۱۵ تاکنون بوده است.
مترجم: زهرا خادمی راد
مطالعات شرق | پس از بسته شدن مرز پاکستان و افغانستان در ۱۱ اکتبر، شاهد کاهش قابلتوجهی در حملات تروریستی فرامرزی و تلفات ناشی از خشونت در پاکستان بودهایم. حملات تروریستی در ماه دسامبر نزدیک به ۱۷ درصد کاهش یافت؛ این در حالی است که پیشتر در ماه نوامبر نیز یک کاهش ۹ درصدی ثبت شده بود. همچنین در سهماهۀ پایانی سال ۲۰۲۵، تلفات مرتبط با خشونتهای تروریستی در میان غیرنظامیان و مقامهای امنیتی کاهش یافت؛ بهطوری که براساس دادههای گردآوریشده توسط «مرکز پژوهشها و مطالعات امنیتی» (CRSS) در چارچوب گزارش سالانۀ امنیتی ۲۰۲۵، این تلفات در ماههای نوامبر و دسامبر بهترتیب حدود ۴ و ۱۹ درصد کاهش نشان داد.
با وجود این کاهش مقطعی، سال ۲۰۲۵ با افزایشی نزدیک به ۳۴ درصد در مجموع خشونتها، بهعنوان خشنترین سال پاکستان در یک دهۀ گذشته ثبت شد. این کشور از سال ۲۰۲۱، همزمان با بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان، برای پنجمین سال متوالی شاهد تشدید مداوم خشونت بوده است؛ بهطوری که میزان افزایش خشونت در سال ۲۰۲۱ نزدیک به ۳۸ درصد، در ۲۰۲۲ بیش از ۱۵ درصد، در ۲۰۲۳ معادل ۵۶ درصد، در ۲۰۲۴ نزدیک به ۶۷ درصد و در سال ۲۰۲۵ حدود ۳۴ درصد بوده است.
در سال 2025، تعداد ۱۲۷۲ مورد حادثۀ خشونتآمیز شامل حملات تروریستی و عملیاتهای ضدتروریستی به ثبت رسید که این رویدادها در مجموع، ۳۴۱۷ کشته و ۲۱۳۴ زخمی در میان غیرنظامیان، نیروهای امنیتی و افراد مسلح غیرقانونی بر جای گذاشت. بدین ترتیب، سال ۲۰۲۵ به یک سال تیرۀ دیگر در چشمانداز امنیتی پاکستان بدل شد.
دادههای مقایسهای سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ نشاندهندۀ تشدید قابلتوجه خشونتهای مرتبط با حملات تروریستی و عملیاتهای ضدتروریستی در سراسر کشور است؛ بهگونهای که شمار کشتهها از ۲۵۵۵ نفر در سال ۲۰۲۴ به ۳۴۱۷ نفر در سال ۲۰۲۵ افزایش یافت که این بیانگر افزایش ۸۶۲ نفری تلفات یا رشد سالانۀ ۳۴ درصدی خشونتها است.
بیشترین افزایش خشونت در ایالت «خیبرپختونخوا » ثبت شد؛ جایی که شمار کشتهها از ۱۶۲۰ نفر در سال ۲۰۲۴ به ۲۳۳۱ نفر در سال ۲۰۲۵ رسید. این افزایش مطلق ۷۱۱ نفری، بیش از ۸۲ درصد از رشد خالص تلفات در سطح ملی را شامل میشود و نشاندهندۀ افزایش ۴۴ درصدی خشونتها در این ایالت نسبت به سال گذشته است. ایالت «بلوچستان» نیز روندی افزایشی داشت؛ بهطوری که شمار کشتهها از ۷۸۷ نفر به ۹۵۶ نفر رسید. این افزایش ۱۶۹ نفری، حدود ۲۲ درصد بیشتر از آمار سال گذشته بوده است.
سال 2025 همچنین مرگبارترین سال برای افراد مسلح غیرقانونی در یک دهۀ اخیر بوده است. این گروهها بیشترین سهم از تلفات ثبتشده را در سال جاری، به خود اختصاص دادند و شمار کشتههای آنان از مجموع تلفات غیرنظامیان و نیروهای امنیتی فراتر رفت. ماه اکتبر مرگبارترین ماه برای این گروهها بود، زیرا نیروهای امنیتی عملیاتهای ضدتروریستی را در سراسر کشور تشدید کردند. پس از آن نیز ماه نوامبر دومین ماه مرگبار برای آنان محسوب میشد.
تأثیر منطقهای خشونتها
تمرکز خشونتها همچنان در دو ایالت «خیبرپختونخوا» و «بلوچستان» بود؛ بهطوری که این دو ایالت در مجموع بیش از ۹۶ درصد از کل تلفات و نزدیک به ۹۳ درصد از کل حوادث خشونتآمیزِ ثبتشده در سراسر سال ۲۰۲۵ را به خود اختصاص دادند.
در این میان، خیبرپختونخوا بدترین وضعیت را داشت، بهنحوی که بیش از ۶۸ درصد (۲۳۳۱ نفر) از کل تلفات مرتبط با خشونتها و حدود ۶۳ درصد (۷۹۵ مورد) از کل حوادث خشونتآمیز در این ایالت رخ داد. پس از آن نیز بلوچستان با ۲۸ درصد (۹۵۶ نفر) از تلفات و بیش از ۳۰ درصد (۳۸۶ مورد) از حوادث خشونتآمیز در رتبۀ بعدی قرار گرفت.
در مقابل، ایالتهای «پنجاب» و «سند» سطوح بهمراتب پایینتری از خشونت را تجربه کردند. پنجاب ۲۵ مورد حادثۀ خشونتآمیز، با ۴۰ کشته و ۲۴ زخمی ثبت کرد که این رقم تنها ۱.۱۵ درصد از کل تلفات کشور را شامل میشود. «سند» نیز ۵۱ حادثه با ۵۶ کشته و ۴۰ زخمی داشت که معادل ۱.۷۳ درصد از کل تلفات است. این ارقام حاکی از مهار نسبی خشونت، با وجود جمعیت بالای این ایالتها بوده و احتمالاً نشاندهندۀ تقویت اقدامها در حوزۀ پلیسی و برنامههای ضدتروریستی اطلاعات محور است.
اما منطقۀ آزاد کشمیر و - ناحیۀ پایتخت؛ اسلامآباد از جهت دیگری قابلتوجهاند. اگرچه تعداد رویدادهای امنیتی در این مناطق اندک بود اما شمار مجروحان نسبتاً بالا بود؛ بهطوری که تنها در پنج رویداد امنیتی در هر یک از این مناطق، منطقۀ آزاد کشمیر ۱۰۳ زخمی و اسلامآباد ۳۸ زخمی را گزارش کرد. (Capital area یا همان ناحیۀ پایتخت – اسلامآباد - گرچه به لحاظ موقعیت جغرافیایی در ایالت پنجاب واقع شده ولی به تنهایی یک واحد تقسیمات کشوریِ مستقل از ایالات است )
در سال 2025 تعداد تلفات ثبت شده در منطقۀ آزاد کشمیر ۱۵ مورد بود؛ این در حالی است که در سال ۲۰۲۴ هیچ حادثۀ خشونتآمیزی در این منطقه رخ نداده بود. این تحول بهخودیخود معنادار است و نشان میدهد خشونت بهتدریج در حال گسترش به مناطقی است که پیشتر آرام بودهاند.
منطقه گلگیت– بلتستان، منطقهای بود که کمترین تأثیر را از رویدادهای امنیتی دید و تعداد کشتهها و زخمیها در آن ناچیز بود. این مسئله تأیید میکند که خشونتهای گسترده در آنجا ریشه ندوانده است. با این حال، در مقایسه با سال گذشته، شمار کشتهها در این منطقه چهار برابر شد و از ۱ نفر به ۴ نفر رسید؛ هرچند ارقام آن کوچک است.
در مقابل، چندین منطقه، کاهش تلفات را تجربه کردند؛ بهطوری که در اسلامآباد شمار تلفات از ۲۶ به ۱۵ نفر کاهش یافت، در پنجاب از ۶۶ به ۴۰ نفر رسید و در سند تقریباً بدون تغییر بود و از ۵۵ به ۵۶ نفر رسید (که یک افزایش جزئی را نشان میدهد). این کاهشها بیانگر مهار نسبی خشونتهای مرگبار در مراکز سیاسی و اقتصادی پاکستان است.
تلفات غیرنظامیان، نیروهای امنیتی و افراد مسلح غیرقانونی | روندهای تاریخی
افراد مسلح غیرقانونی، با حدود ۲۰۶۰ کشته در نتیجۀ دستکم ۳۹۲ عملیات امنیتی، بیش از ۶۰ درصد از کل تلفات ثبتشده در سال جاری را به خود اختصاص دادند و از مجموع تلفات غیرنظامیان و نیروهای امنیتی- که شامل ۱۳۵۷ کشته (۴۰ درصد کل) در حدود ۸۸۰ حمله تروریستی میشد- فراتر رفتند.
اگرچه افراد مسلح غیرقانونی بیشترین تلفات را در سال ۲۰۲۵ متحمل شدند، اما شمار مجروحان همچنان در میان غیرنظامیان و نیروهای امنیتی بالاتر بود؛ بهطوری که بیش از ۹۳ درصد از کل مجروحان به این دو گروه تعلق داشت و تنها ۷ درصد مربوط به افراد مسلح غیرقانونی بود. بیشترین زخمیها مربوط به غیرنظامیان با ۱۱۸۷ نفر (۵۶ درصد) بود و پس از آن، نیروهای امنیتی با ۷۹۳ نفر (۳۷ درصد) و افراد مسلح غیرقانونی با ۱۵۴ نفر (۷ درصد) قرار داشتند.
دادههای سالهای ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۵ همچنین نشان میدهد که سال ۲۰۲۵ مرگبارترین سال برای افراد مسلح غیرقانونی در یک دهۀ گذشته بوده است؛ زیرا آنان بیشترین تلفات خود را از سال ۲۰۱۵ تاکنون متحمل شدند و تلفاتشان نسبت به سال ۲۰۲۴ بیش از ۱۲۰ درصد افزایش یافت. ماه اکتبر با ۳۱۹ کشته مرگبارترین ماه برای آنان بود؛ سالی که نیروهای امنیتی عملیاتهای ضدتروریستی خود را در سراسر کشور تشدید کردند. پس از آن نیز ماه نوامبر دومین ماه مرگبار برای این گروه بود.
در مقابل، تلفات غیرنظامیان و نیروهای امنیتی در سال جاری نسبت به سال گذشته بهترتیب بیش از ۲۴ درصد و ۵ درصد کاهش یافت. همچنین سال 2025 ، اولین سال از سال ۲۰۱۵ تاکنون بود که در آن، مجموعِ تلفات غیرنظامیان و نیروهای امنیتی، اکثریت کشتهها را در یک سال به خود اختصاص ندادند. (اکثریت کشتهها، مربوط به گروههای مسلح غیر قانونی بود)
نیروهای امنیتی همچنان هدف اصلی گروههای تروریستی و شورشی باقی ماندند، بهنحوی که تعداد کشتههای نیروهای ارتش و سپاه مرزی به رقم 374 تن رسید.
این آمار شامل ۲۲ افسر ارشد بود: یک سرهنگ دوم، ۱۶ سرگرد، چهار سروان و دو ستوان. علاوه بر این، ۳۴۱ سرباز ردهپایین کشته و بیش از ۴۰۰ نفر هم زخمی شدند. نیروی پلیس نیز متحمل ۲۱۶ مورد تلفات شد که شامل هفت مقام رده بالا و همچنین ۲۰۳ کشته و ۲۶۵ زخمی از میان سایر نیروها بود.
گروههایی که مسئولیت این حملات را بر عهده گرفتند، بهترتیب عبارت بودند از «تحریک طالبان پاکستان» (هدف قرار دادن ۲۲۷ نفر از نیروها، با ۱۲۱ کشته و ۱۰۶ زخمی)، پس از آن «ارتش آزادیبخش بلوچستان» (با ۸۷ کشته و ۱۲۴ زخمی)، «جبهۀ آزادیبخش بلوچستان» (با ۱۲ کشته و ۱۰ زخمی) و «داعش خراسان» (با 4 کشته و ۱۲ زخمی).
در مجموع، سال ۲۰۲۵ مرگبارترین سال پاکستان در یک دهۀ اخیر بود، بهنحوی که تعداد ۳۴۱۷ کشتۀ مرتبط با خشونتها در این سال، بالاترین رقم ثبت شده از سال ۲۰۱۵ تاکنون بوده است. دادههای چند سال اخیر نشان میدهد که خشونتها سراسری در کشور برای پنجمین سال پیاپی از سال ۲۰۲۱ تاکنون روندی افزایشی داشته است؛ روندی که با بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان همزمان بوده و بهترتیب شامل افزایش نزدیک به ۳۸ درصد در سال ۲۰۲۱، بیش از ۱۵ درصد در ۲۰۲۲، میزان ۵۶ درصد در ۲۰۲۳، نزدیک به ۶۷ درصد در ۲۰۲۴ و حدود ۳۴ درصد در سال ۲۰۲۵ بوده است.
«این متن در راستای اطلاع رسانی و انعكاس نظرات تحليلگران و منابع مختلف منتشر شده است و انتشار آن الزاما به معنای تأیید تمامی محتوا از سوی "موسسه مطالعات راهبردی شرق" نیست.»
پاکستان در 2026
چالش های فراروی پاکستان در 2026
ماشاءالله شاکری کارشناس ارشد مسائل پاکستان
پاکستان در آغازین روزهای سال 2026 با مجموعهای از بحرانهای پیچیده و چندلایه روبهروست که نه تنها ثبات داخلی این کشور را تهدید میکند، بلکه پیامدهای منطقهای و بینالمللی نیز به همراه دارد. محورهای اصلی این مشکلات را میتوان در بحران مالی، تشدید دوقطبی سیاسی و درگیریهای نظامی با افغانستان خلاصه کرد.
نویسنده: ماشاءالله شاکری؛ کارشناس ارشد مسائل پاکستان
مطالعات شرق | پاکستان در آغازین روزهای سال 2026 با مجموعهای از بحرانهای پیچیده و چندلایه روبهروست که نه تنها ثبات داخلی این کشور را تهدید میکند، بلکه پیامدهای منطقهای و بینالمللی نیز به همراه دارد. محورهای اصلی این مشکلات را میتوان در بحران مالی، تشدید دوقطبی سیاسی و درگیریهای نظامی با افغانستان خلاصه کرد.
بحران مالی پاکستان در سال 2026
اقتصاد پاکستان در سال 2026 وارد مرحلهای بحرانی شد. بدهیهای خارجی سنگین، کاهش ذخایر ارزی و وابستگی شدید به کمکهای بینالمللی، این کشور را در موقعیتی شکننده قرار داد. تورم افسارگسیخته و کاهش ارزش روپیه، فشار مضاعفی بر طبقات متوسط و فقیر وارد کرد. دولت برای جبران کسری بودجه به سیاستهای ریاضتی روی آورد، اما این اقدامها نه تنها مشکلات را حل نکرد، بلکه نارضایتی اجتماعی را افزایش داد. بحران مالی پاکستان در این سال، نمادی از ضعف ساختاری اقتصاد و ناکارآمدی سیاستهای توسعهای گذشته بود.
دوقطبی شدن جامعه و به حاشیه راندن اپوزیسیون
در کنار بحران اقتصادی، فضای سیاسی پاکستان نیز به شدت دچار تنش شد. حاکمیت با محدود کردن فعالیتهای اپوزیسیون و حذف تدریجی صدای مخالفان، زمینهساز شکاف عمیق در جامعه شد. رسانهها و نهادهای مدنی تحت فشار قرار گرفتند و بسیاری از رهبران مخالف یا بازداشت شدند یا از صحنۀ سیاسی کنار گذاشته شدند.
این روند باعث شد جامعه به دو قطب متضاد تقسیم شود: حامیان دولت که بر ضرورت ثبات و امنیت تأکید داشتند و مخالفانی که خواستار دموکراسی و مشارکت سیاسی بودند. نتیجۀ این دوقطبی، افزایش بیاعتمادی عمومی و تضعیف انسجام اجتماعی بود.
درگیری نظامی پاکستان با افغانستان
همزمان با بحرانهای داخلی، روابط پاکستان با افغانستان نیز به مرحلهای خطرناک رسید. اختلافهای دیرینه بر سر مرزها و حضور گروههای شبهنظامی در مناطق مرزی، در سال 2025 به درگیریهای نظامی آشکار منجر شد. این درگیریها نه تنها امنیت مرزها را تهدید کرد، بلکه موجی از آوارگان و بیثباتی را به دو سوی مرز کشاند.
پاکستان در شرایطی که با مشکلات اقتصادی و سیاسی داخلی دستوپنجه نرم میکرد، ناچار شد منابع محدود خود را صرف مقابله نظامی کند؛ اقدامی که فشار بیشتری بر اقتصاد و جامعه وارد کرد.
سال ۲۰۲۵؛ بحران امنیتی و ضعف نهادی
رسانههای پاکستان به قلم تحلیلگران امور امنیتی گزارش دادهاند که این کشور در سال ۲۰۲۵ یکی از خونینترین سالهای خود در بیش از یک دهۀ اخیر را پشت سر گذاشت. بنا بر گزارش امنیتی پاکستان ۲۰۲۵ از سوی «موسسۀ مطالعات صلح پاکستان(PIPS)»، تعداد حملات تروریستی تقریباً به 700 مورد رسید؛ یعنی افزایشی ۳۴ درصدی نسبت به سال قبل از آن. این حملات جان ۱,۰۳۴ نفر را گرفت و ۱,۳۶۶ نفر را زخمی کرد.
در مجموع، خشونتهای مرتبط با درگیری- شامل حملات تروریستی، عملیات ضدتروریسم، درگیریهای مرزی و آدمرباییها- به ۱,۱۲۴ مورد رسید که نسبت به ۲۰۲۴ افزایشی ۴۳ درصدی داشت.
تغییر در اهداف حملات
بیشترین قربانیان نیروهای امنیتی بودند: ۴۳۷ نفر از پلیس، ارتش و نیروهای مرزی جان باختند. در میان آنها ۱۷۴ پلیس، ۱۲۲ سرباز، ۱۰۷ عضو سپاه مرزی، 33 نیروی شبهنظامی و یک عضو رنجرز دیده میشوند. غیرنظامیان نیز بینصیب نماندند. بیش از 350 نفر جان خود را از دست دادند.
در مقابل، ۲۴۳ شبهنظامی در حملات انتحاری یا درگیری مستقیم با نیروهای امنیتی جان باختند. بازگشت دوبارۀ حملات انتحاری پس از چند سالِ آرامتر، نشان میدهد گروههای تروریستی دوباره سازماندهی شدهاند و اعتماد به نفس بیشتری پیدا کردهاند.
تمرکز جغرافیایی خشونت
بیش از ۹۵ درصد حملات در خیبرپختونخوا و بلوچستان رخ داد. در خیبرپختونخوا، تنها در سال ۲۰۲۵ بیش از ۴۱۳ حمله ثبت شد که ۵۸۱ کشته و ۶۹۸ زخمی برجای گذاشت. در بلوچستان نیز ۲۵۴ حمله رخ داد که ۴۱۹ کشته و ۶۰۷ زخمی به همراه داشت. شورشیان در بلوچستان تاکتیکهای خود را فراتر از حملات ضربتی، گسترش داده و مسدود کردن جادهها، آدمربایی و خرابکاری زیرساختها را نیز جزء تاکتیکهای خود قرار دادهاند. این تمرکز نشان میدهد کمربند غربی همچنان خط گسل اصلی امنیتی کشور پاکستان است.
بازیگران اصلی
بخش زیادی از این خشونت توسط گروههای مذهبی، بهویژه تحریک طالبان پاکستان (TTP)، هدایت میشود که دوباره قدرت گرفتهاند. گروههای دیگری مانند شاخۀ خراسان داعش و ارتش آزادیبخش بلوچستان نیز در حملات نقش داشتهاند. استفاده از سلاحهای پیشرفته، تجهیزات جنگ شبانه و پهپادها هم، توان عملیاتی آنها را افزایش داده است.
واکنش دولت و چرخه خشونت
دولت با افزایش عملیات ضدتروریسم واکنش نشان داد و بیش از ۱,۳۱۳ شبهنظامی را از پای درآورد. از نظر نظامی، سال ۲۰۲۵ بیشترین تعداد شبهنظامیان کشتهشده را در یک سال ثبت کرد. اما اتکای بیش از حد به زور، مشکل را حل نکرده و حملات همچنان رو به افزایش است. دولت در چرخهای از واکنش گرفتار شده و نتوانسته راهبردی پایدار ارائه دهد.
ضعف نهادی و بحران آمار
در کنار این بحران امنیتی، یک مشکل ساختاری نیز وجود دارد: نبود پایگاه داده معتبر دربارۀ تروریسم. نهادهای رسمی مانند سازمان ملی مقابله با تروریسم- نکتـا (Nacta-National Counter Terrorism Authority) و نیروهای انتظامی آمارهای پراکنده و ناقص ارائه میدهند. ارتش در نشستهای خبری خود اعداد و ارقامی منتشر میکند، اما جزئیات واقعی عملیات ضد تروریسم معمولاً پنهان میماند. همین خلأ باعث شده مؤسسات پژوهشی خصوصی چون «موسسۀ مطالعات صلح پاکستان (PIPS)» یا نهادها و موسسات مطالعاتی خصوصی دیگر نقش پررنگی در گردآوری دادهها داشته باشند، هرچند آنها هم به دلیل نبود منابع رسمی ناچارند به اطلاعیههای ارتش، گزارشهای پراکنده استانی و حتی ادعاهای گروههای تروریستی تکیه کنند.
این ضعف نهادی پیامدهای بینالمللی نیز داشته است. پاکستان در تعامل با نهادهایی مانند FATF به دلیل ارائۀ دادههای غیرقابلراستیآزمایی، با مشکل مواجه شد و تا زمانی که آمار دقیقتر ارائه نکرد، در فهرست خاکستری باقی ماند.
جمعبندی
پاکستان در سال ۲۰۲۵ در مبارزه نظامی با تروریسم موفقیتهایی داشته است، اما نبود شفافیت و پایگاه داده معتبر، این دستاوردها را زیر سؤال برده است.
اگر دولت این کشور نتواند رویکرد غیرنظامی و نهادی خود را تقویت کند- از جمله ایجاد پایگاه داده قابل اعتماد، اصلاحات پلیس، هماهنگی اطلاعاتی و تعامل منطقهای- خطر آن وجود دارد که بحران امنیتی این کشور همچنان ادامه یابد و حتی عادی جلوه کند.
بالا
بازگشت