م. نبی هیکل
سیاست پاکستان در برابر افغانستان
انگیزه بحث کنونی: بحث افغانستان انترنیشنل به گردانندگی مسعود ملک و شرکت: فبض الله جلال و ملک ستیز.
در آن بحث دو مساله مورد بحث قرار گرفت۱. نقش پاکستان در تعاملات سیاسی افغانستان و رابطه طالبان و پاکستان.
مهمانان نکات خوبی را مورد توجه قرار دادند اما به نظر اینجانب برای درک واقعی مسایل بنیادی سودمندی چندان ندارند زیرا مساله مهم این است که چه عواملی پاکستان را به آنچه وا میدارد که طی سالها انجام داده و انجام میدهد.
برای درک این مساله به موقعیتجغرافیایی پاکستان و باورمندیهای بنیادی آن باید توجه کرد زیرا موقعیت جغرافیایی مسایل اقتصادی و امنیتی را موجب میگردد و باورمندیها برای آن مسایل راه های حل عرضه مینماید.
پاکستان همسایه افغانستان و پیش از ۲۰۰۰ کیلومتر همسایگی با افغانستان دارد. در یک یک منطقه حایل کشمیر میان هند و پاکستان وجود دارد در سوی دیگر منطقه یی که با یک خط به نام دیورند از پاکستان جدا شده است.
پاکستان همچنان با ایراناز طریق سیستان و بلوچستان و با جمهوری مردم چین هم سرحد میباشد.,
از لحاظ سیاسی با دوحریف و دو ابر قدرت چین و امریکا رابطه دارد.
از لحاظ سیاسی یک دولت فدرال ضعیف شناخته میشود. پاکستان از نظر تقسیمات ارضی بیشتر به یک قاب شکسته شباهت دارد که پاره های ترکیبی آن پتره شده اند. اسم پاکستان(پنجاب، افغانیه،کشمیر، سند و ستان از نام بلوچستان[1]) این اسم توسط چودری رحمت علی که محلی در کیمبرج انگستان بود در ۲۸ جنوری ۱۹۳۳ در یک پامفلیت پیشنهاد گردید. امرور نیز بلوجستان برای استقلال میرزمند. و زمامداری پنجابیان توسط سایر ایالتهای پاکستان مورد مخالفت قرار دارد.
از نظر باورمندی پاکستان خود را یک سرزمین مسلمان میداند و در آغاز تشکیل نیز میخواست یک مدینه منوره جدید در آسیا و ادامه خلافت باشد.
برای درک سیاست پاکستان در برابر افغانستان باید واقعیتهای آتی را درنظر گرفت:
۱.روابط هند و افغانستان
۲.روابط هند با چین
۳.روابط اتحادشوروی با هند
پاکستان در دوران جنگ سرد با امریکا در مقابله با اتحاد شوروی قرار داشت.
سیاست پاکستان بیشتر تحت تاثیر دوفکتور (۱) منافع امنیتی و اقتصادی و (۲) روابط وی با ا
بر قدرتها شکل گرفته است.
پاکستان مجاهدین را بر ضد داود و مابقی کمک نمود و در همدستی با مخالفان اتحاد شوروی عمل کرد. این سیاست پاکستان برای دید امنیتی آن نیز مفید بود زیرا فکر میشد یک حکومت دست نشانده که آب و نمک خورده باشد از نفوز هند جلوگیری مینماید و امریکا را نیز خرسند نگهمیدارد و چین را نیز که در آن زمان با اتحاد شوروی مناسبات دوستانه نداشت.از نظر اقتصادی صادرات و واردات پاکستان تنها به افغانستان و ایران ممکن بود و باید به آسیای میانه و اروپا نیز میرسید.
این سیاست با به قدرت رسیدن مجاهدین اول کارآیی نداشت و باز طالبان را بوجود آورد به کمک امریکا و باز به ایجاد جمبوریت کمک نمود. جمبوریت هم از لحاظ کارآیی و هم از لحاظ اقتصادی موثر و هدفمند نبود و طالبان راه حل مناسبتری پنداشته شد.حال دیدهمیشود که پاکستان در پی ایفای نقش دیگری است. این نقش چیست و چرا پاکستان میخواهد آن را ایفا کند؟
پاکستان از تجارب گذشته آموخته است. از سوی دیگر امارت اسلامی تحت سه نوع فشار قرار دارد :فشار به اصطلاح جامعه بین المللی، فشار پاکستان و فشار داخلی ناشی از فراکسیون درون طالبی.پاکستان یگانه مرجع ارتباط میان امریکا و طالبان است.
فشار جامعه افغانی چندان محسوس و موثر نیست: زیرا مخالفان مقیم در خارج بیشتر متمایل به سهمگیری در قدرت سیاسی اند تا توانایی اعمال فشار بر طالبان. مخالفان مسح داخلی ناتوانتر از طالبان از نظر شعوری و نظامی اند.
چه میتواند اتفاق افتد:
وقتی به تخته شطرنج نگاه میکنید: پاکستان بحیث اسپ بازی میکند اما چین و روسیه و هند بحیث رخ یا وزیر عمل میکنند.
پاکستان اعمال فشار مینماید بر طالبان تا توازن قدرت درون طالبی را به نفع دسته هوادار به اسلام آباد تغییر دهد و شاید هم میخواهد یک ساحه مصوون برای آینده نیروهای طرفدار در ساحات سرحدی ایجاد نماید.
برای هرنوع تغییر نخست باید اوضاع داخلی امارت برای ایجاد شرایط مساعد برای تشکیل یک حکومت با قاعده وسیع و یا حکومت انتقالی ایجاد گردد. چین و ر وسیه نیز از ایجاد این چنین شرایط حمایت خواهند کرد.
پاکستان میخواهد در حد اقل یک حکومت دوست و یا حکومتی که عناصر هوادار پاکستان در آن عنصر موثر اند در کابل ایجاد گردد. پاکستان در چنین حالت به افغانستان بحیث یک منطقه حایل مینگرد زیرا از هند در یکسو و از نیروهای مخالف داخلی از درون پاکستان و از افغانستان از سوی دیگر احساس تهدید به امنیت مینماید.
شنبه دوم ماه می ۲۰۲۶
بالا
بازگشت